TҮРІК БІТІК
ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігінің Тіл комитеті
қазрусeng
Iздеу:
Қайда:
Басы Ескерткіш Үйреткіш Сөздік Көмек
Бөлімдер
Көне түрік бітіктер
Түрік бітік үйреткіш
Этномәдени сөздік
Дерек көздері
Көмек
Контакт
Ескерткіш түрі
Орхон
Енисей
Талас
Тұрпан
Алтай
Қазақстан
Ферғана
Деректер
Таңбалар
Сөздік
Іздеу
Карта
Мұражай жәдігерлері
Мақалалар
Әдебиеттер
Шрифт қолдау
Сайт картасы
  "Бага ойгор" (Кіші ойғыр) түрік бітік-жазуы
Анықтама Мәтін Сурет Сызба Өлшем

"Бага ойгор" (Кіші ойғыр) түрік бітік-жазуы

Ескерткіш аталуы

Бага ойгор

Табылған жері мен cақтаулы жері

Бұл ескерткіш Моңғолия, Баян-Өлгей аймағының Ұлан-құс сұмыны (ауылы) Бага ойгор “Кіші ойғыр” деген жердегі жартасқа жазылған. Мұны 1995 жылы Моңғол-Америка-Орыс мемлекеттерінің “Ежелгі Алтай” проектісі бойынша зерттеу жүргізген экспедиция мүшелері Д.Цэвээндорж, Э.Якобсон, В.Д.Кубарев тапқан.435

Ескерткіштің сипаттамасы

Жалпы бұл жартастарда 100-ге жуық петроглиф-суреттер бар екені анықталған. Ежелгі петроглиф-суреттері б.з.б. 3-6 мың жылға қатысты екен.

Осы жердегі көне түрік бітік жазуы мынадай:

Таңба-әріптері:

P T P T O N D R G L D

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11

Ғылыми зерттеулері

AP..AP..: Күшейткіш мағыналы демеулік. “Мұнысын да, онысын да, және…және де” деген қолданыстарымен үндес қолданған. Басқаша айтқанда, “Атын да, тонын да “деген тіркестің көне түрікше қолданысы AP AT, AP TON 436. Қазақ тіліндегі “Ат тонын ала қашу” фразасы екеніне күмән жоқ.

AT: мініс ат, жылқы.

TON: Түрік бітіктерінде жиі қолданатын сөз “ton, tonluq”.437

EDER: Түркі тілдерінде eyer-,eder-,eger- “қуалау, қуу, іздеу” т.б. мәнді сөз.438

EGІLDІ: “Иілу, бас иію, езілу ” деген мағынадағы сөз.439

Осы көне жазу туралы алғашқы аударманы жасаған, зерттеуші Баттулга Ц. "Апа ата ап атун едер өгеледі"- деп дыбысталуын тізіп, "ата баба таза атын қайта ұқты, шынықты ол" 440 деген мәнде аударғаны тым үстірт болған деп ойлаймыз.

Толық мәтінді деректер
1.Базылхан Н. Моңғолияның Баян-Өлгий аймағындағы көне түрік бітіктердің жаңаша оқылуы //"Отан тарихы" ғылыми журналы, 2003, №2-3.
Support bitig.org
Электронды тарихи-мәдени қордың негізі "Мәдени мұра" мемлекеттік бағдарламасының "Шығыстану секциясы" Р.Б.Сүлейменов атындағы Шығыстану институты тарапынан 2005 жарияланған "Қазақстан тарихы туралы түркі деректемелері" сериясының 2-томы "Н.Базылхан "Көне түрік бітіктастары мен ескерткіштері (Орхон, Ениесей, Талас)" Алматы: Дайк-Пресс. 2005, 252 б. +144 бет жапсырма" атты ғылыми еңбек болды. Ғылыми редакторлары: т.ғ.д., проф. М.Қ.Әбусейтова,
ф.ғ.д., проф.Б.Бұхатұлы.
Р.Б.Сүлейменов атындағы Шығыстану институтының директоры т.ғ.д., проф. Меруерт Қуатқызы Әбусейтоваға көрсеткен көмегі үшін алғыс білдіреміз.

Ескерткіш Үйреткіш Этномәдени сөздік Жәй сөздік Деректер Іздеу Көмек Контакт
қазрусeng
© Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университет.
Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Тіл комитеті тапсырысы бойынша жүргізілген
"Жазба және этноархеологиялық деректемелер бойынша қазақ тілінің тарихи-мәдени ақпарат көздерін жасау" жұмысы шеңберінде жасалған.