TҮРІК БІТІК
ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігінің Тіл комитеті
қазрусeng
Iздеу:
Қайда:
Басы Ескерткіш Үйреткіш Сөздік Көмек
Бөлімдер
Көне түрік бітіктер
Түрік бітік үйреткіш
Этномәдени сөздік
Дерек көздері
Көмек
Контакт
Ескерткіш түрі
Орхон
Енисей
Талас
Тұрпан
Алтай
Қазақстан
Ферғана
Деректер
Таңбалар
Сөздік
Іздеу
Карта
Мұражай жәдігерлері
Мақалалар
Әдебиеттер
Шрифт қолдау
Сайт картасы
  «Дарви» жартас жазулары
Анықтама Мәтін Сурет Сызба Өлшем

«Дарви» жартас жазулары

Тарихи анықтама

VII-VIII ғасыр.

Ескерткіш аталуы

«Дарви түрік жазуы»

Табылған жері мен cақтаулы жері

Қазіргі Моңғолия Ховд аймағы Дарви сұмыны Шар булаг тауы «Байшин үзүүрийн жүргэрийн цагаан толгой» деген жердегі жартастан табылған.

табылған орнында.

Ескерткіштің сипаттамасы

Жартас кесек-кесек үйінді тәрізді ақшыл сұр гранит.

Үш бөлек жердегі 5 мәтін және 24 таңба қашалған.

Ескерткіш өлшемі

Таңба-әріптің биіктігі орташа есеппен - 5 см.

Ғылыми зерттеулері

1959 ж. моңғол археологы Х.Пэрлээ алғаш анықтаған, ал 1968 ж. Б.Ринчен262 фотосуретін жариялады. 1969, 1970 жылдары Кеңес-Моңғолия тарихи мәдени бірлескен экспедициясы С.Г.Кляшторный, Х.Лувсанбалдан, М.Шинэхүү қатысқан топ зерттеу жүргізген. Мәтіндік зерттеуді алғаш М.Шинэхүү өзі жасаған қол көшірмелерімен жариялады 263 .

М.Шинэхүүдің транскрипциясы мен аудармасы:

Мәтін № 1 Ay čur Abïqïm –Ай Чұр Абағым

(Мой Ая чур Абак)

Мәтін № 2 Külük Ata apa bit – Көлікті ата апа бітімі

(Потомок славных моих роидетелй/отца и матери)

Мәтін №3 Ay čur abïq adama – Ай чұр Абағын адамы

(человек Ай чура Абака )

Мәтін № 4 Ibaš aq ančulam – Ыбаш абақтың анайлаған

(Благодетель Ибаши Ака)

Мәтін № 5 Jegirmi ebin on ölmeken kelip ogü tolaq toqïdï – Жиырма үйлі он өлмелі келіп мақтай толық тоқтады

(Пришли /и/ окончательно по обосновались двадцать человек с жильем изголодных десять человек восхваляя /новое место/ )

Қосымша мәлімет

  Н.Базылхан "Көне түрік бітіктастары мен ескерткіштері (Орхон, Ениесей, Талас)" //"Қазақстан тарихы түркі тілді деректемелерде" атты сериясы бойынша. II том. - Алматы: Дайк-пресс, 2005. - Б.166.

Support bitig.org
Электронды тарихи-мәдени қордың негізі "Мәдени мұра" мемлекеттік бағдарламасының "Шығыстану секциясы" Р.Б.Сүлейменов атындағы Шығыстану институты тарапынан 2005 жарияланған "Қазақстан тарихы туралы түркі деректемелері" сериясының 2-томы "Н.Базылхан "Көне түрік бітіктастары мен ескерткіштері (Орхон, Ениесей, Талас)" Алматы: Дайк-Пресс. 2005, 252 б. +144 бет жапсырма" атты ғылыми еңбек болды. Ғылыми редакторлары: т.ғ.д., проф. М.Қ.Әбусейтова,
ф.ғ.д., проф.Б.Бұхатұлы.
Р.Б.Сүлейменов атындағы Шығыстану институтының директоры т.ғ.д., проф. Меруерт Қуатқызы Әбусейтоваға көрсеткен көмегі үшін алғыс білдіреміз.

Ескерткіш Үйреткіш Этномәдени сөздік Жәй сөздік Деректер Іздеу Көмек Контакт
қазрусeng
© Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университет.
Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Тіл комитеті тапсырысы бойынша жүргізілген
"Жазба және этноархеологиялық деректемелер бойынша қазақ тілінің тарихи-мәдени ақпарат көздерін жасау" жұмысы шеңберінде жасалған.