TҮРІК БІТІК
ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігінің Тіл комитеті
қазрусeng
Iздеу:
Қайда:
Басы Ескерткіш Үйреткіш Сөздік Көмек
Бөлімдер
Көне түрік бітіктер
Түрік бітік үйреткіш
Этномәдени сөздік
Дерек көздері
Көмек
Контакт
Ескерткіш түрі
Орхон
Енисей
Талас
Тұрпан
Алтай
Қазақстан
Ферғана
Деректер
Таңбалар
Сөздік
Іздеу
Карта
Мұражай жәдігерлері
Мақалалар
Әдебиеттер
Шрифт қолдау
Сайт картасы
  Мыс тиындағы жазу
Анықтама Мәтін Сурет Сызба Өлшем

Мыс тиындағы жазу

Тарихи анықтама

VI-VIII ғасыр.

Ескерткіш аталуы

«Тиын жазуы», « Түрік жазулы тиын»

Табылған жері мен cақтаулы жері

Моңғолияның Дорнод аймағы археологиялық экспедициясының зерттеу кезінде табылған.

Моңғолия Археология институты лабораториясында сақтаулы (?)242 .

Ескерткіштің сипаттамасы

Қытайда шығарылған «У Шу-цянь» үлгілі мыс тиын. Алдыңғы бетінде (аверсте) Қытай екі дана иероглифті жазулы. Артқы бетінде (реверсте) көне түрік мәтіні 21 таңба-әріптен тұрады, олар биіктігі 4-5 мм үшкір затпен сызылып жазылған.

Ескерткіш өлшемі

шеңбері- 2,5 см, төртбұрыш тесігі 1х1 см, қалыңдығы 0,1 см.

Ғылыми зерттеулері

1961 ж. моңғол археологы Н.Сэр-Оджав археологиялық зерттеулер барысында тапқан 243 . 1972 ж. С.Г.Кляшторный оны б.з.д. 118 жылдан бастап 700 жыл бойы шығарылып тұрған қытай «ушуцянь» типтес тиындардың бірі екендігін және мәтінде буддалық діни оқымыстыларға тән «бақшы» деген сөз кездеседі, бұл VII-VIII ғасырларға жататын мұра деген жорамал жасайды 244 . Ал бұл тиынды зерттеген С.Харжаубай 245 мәтін 17 таңба-әріптен тұрады, хронологиялық тұрғыдан Хұн дәуіріне қатысты деп долбарлайды.

Мыс тиындағы жазу. С.Г.Кляшторныйдың транскрипциясы мен аудармасы

Qumaš baqšy qutluγ bolzun - Да будет благословен Кумаш-бакши!

Мыс тиындағы жазу. С.Харжаубайдың транскрипциясы мен аудармасы

Altun edis edigin altid. taqiγ olur - «Самые лучшие драгоценные вещи имеются в золотой сокровищнице кагана/троне/!»

Қосымша мәлімет

  Н.Базылхан "Көне түрік бітіктастары мен ескерткіштері (Орхон, Ениесей, Талас)" //"Қазақстан тарихы түркі тілді деректемелерде" атты сериясы бойынша. II том. - Алматы: Дайк-пресс, 2005. - Б.157.

Support bitig.org
Электронды тарихи-мәдени қордың негізі "Мәдени мұра" мемлекеттік бағдарламасының "Шығыстану секциясы" Р.Б.Сүлейменов атындағы Шығыстану институты тарапынан 2005 жарияланған "Қазақстан тарихы туралы түркі деректемелері" сериясының 2-томы "Н.Базылхан "Көне түрік бітіктастары мен ескерткіштері (Орхон, Ениесей, Талас)" Алматы: Дайк-Пресс. 2005, 252 б. +144 бет жапсырма" атты ғылыми еңбек болды. Ғылыми редакторлары: т.ғ.д., проф. М.Қ.Әбусейтова,
ф.ғ.д., проф.Б.Бұхатұлы.
Р.Б.Сүлейменов атындағы Шығыстану институтының директоры т.ғ.д., проф. Меруерт Қуатқызы Әбусейтоваға көрсеткен көмегі үшін алғыс білдіреміз.

Ескерткіш Үйреткіш Этномәдени сөздік Жәй сөздік Деректер Іздеу Көмек Контакт
қазрусeng
© Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университет.
Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Тіл комитеті тапсырысы бойынша жүргізілген
"Жазба және этноархеологиялық деректемелер бойынша қазақ тілінің тарихи-мәдени ақпарат көздерін жасау" жұмысы шеңберінде жасалған.