TҮРІК БІТІК
ҚР Мәдениет және ақпарат министрлігінің Тіл комитеті
қазрусeng
Iздеу:
Қайда:
Басы Ескерткіш Үйреткіш Сөздік Көмек
Бөлімдер
Көне түрік бітіктер
Түрік бітік үйреткіш
Этномәдени сөздік
Дерек көздері
Көмек
Контакт
Ескерткіш түрі
Орхон
Енисей
Талас
Тұрпан
Алтай
Қазақстан
Ферғана
Деректер
Таңбалар
Сөздік
Іздеу
Карта
Мұражай жәдігерлері
Мақалалар
Әдебиеттер
Шрифт қолдау
Сайт картасы
  Қара-сұғ (e-9) бітіктасы
Анықтама Мәтін Сурет Сызба Өлшем

Қара-сұғ (e-9) бітіктасы

Ескерткіш аталуы

Улуг-Хем – Кара-суг, Е 9 515

Табылған жері мен cақтаулы жері

Усть-Элегест ауылынан 2 км жердегі Элегест өзенінің оң ағысы Қара-Сұғ бұлағының маңындағы Саиқ деген жерден табылған.

Тува музейінде сақтаулы.

Ескерткіштің сипаттамасы

Бітіктаста 60 шақты таңбадан тұратын 5 жол мәтін тастың екі қапталына тігінен қашалған.

Қазіргі кезде 1 және 2 жолдар тіпті көрінбей қалған508. Ескерткіштің нашар сақталуы 1963 ж хабарланған (Т-I, с. 24). 1973 ж ескерткішті қаптаған минералды химиялық тазалаудан өткізген соң, бүйіріндегі жұқа бетінің бірінде жартылай өшкен бітік байқалды. Бірақ оларды жаңғырту мүмкін болмады. Ескерткіш кейінірек кездегі тастың бетіне жазушылардың әсерінен қатты бүлінген.

Бітіктас сарғыш сұр құмдақ тастан жасалған. Көлденең қимасы төртбұрыш, беті тегістелген, қырланған.

Ескерткіш өлшемі

Биіктігі – 190 см, ұзындығы – 41 см, ені – 16 см

Ғылыми зерттеулері

1888 ж Мартьяновтың сілтеуі бойынша Аспелин тапқан.

1891 ж Клеменц ескерткішті зерттеп, көшірмесін жасаған. 1892 ж Ошкуров зерттеп, көшірмесін жасап. Эстампажы Радловқа тапсырылған. С.Е.Малов 509 РАтластағы 122 (LXXV, фиг. 4) түзетілген эстампажға теріс баға берді. Онда бітіктің оқуы мен аудармасы өте жорамалды екенін атап көрсетті. Бітіктастың бетінің бұзылуы себепті 1, 2, 4, 5 жолдар, сонымен қатар 3 жолдағы 22-24 таңбалар оқылмайды. Бітіктің тек фрагментін ғана қалпына келтіріп көшіру мүмкін болды. Онда да графикалық нұсқалары бұрынғы жарияланған нұсқаларына сәйкес келмейді. Мәтіндік зерттеуін В.В.Радлов, С.Е.Малов, H.N.Orkun 510, т.б. жасаған.

Толық мәтінді деректер
1.Васильев Д.Д. Памятники тюркской рунической письменности азиатского ареала. //Советская тюркология, 1976. – № 1. – С.71-81.
Support bitig.org
Электронды тарихи-мәдени қордың негізі "Мәдени мұра" мемлекеттік бағдарламасының "Шығыстану секциясы" Р.Б.Сүлейменов атындағы Шығыстану институты тарапынан 2005 жарияланған "Қазақстан тарихы туралы түркі деректемелері" сериясының 2-томы "Н.Базылхан "Көне түрік бітіктастары мен ескерткіштері (Орхон, Ениесей, Талас)" Алматы: Дайк-Пресс. 2005, 252 б. +144 бет жапсырма" атты ғылыми еңбек болды. Ғылыми редакторлары: т.ғ.д., проф. М.Қ.Әбусейтова,
ф.ғ.д., проф.Б.Бұхатұлы.
Р.Б.Сүлейменов атындағы Шығыстану институтының директоры т.ғ.д., проф. Меруерт Қуатқызы Әбусейтоваға көрсеткен көмегі үшін алғыс білдіреміз.

Ескерткіш Үйреткіш Этномәдени сөздік Жәй сөздік Деректер Іздеу Көмек Контакт
қазрусeng
© Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университет.
Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Тіл комитеті тапсырысы бойынша жүргізілген
"Жазба және этноархеологиялық деректемелер бойынша қазақ тілінің тарихи-мәдени ақпарат көздерін жасау" жұмысы шеңберінде жасалған.